Trudności emocjonalne

Z czym przychodzą rodzice

Najczęściej zgłaszane objawy to wybuchy gwałtownego gniewu lub płaczu, lęki i fobie, nieśmiałość, bezsenność, brak apetytu, trudności wychowawcze i niepowodzenia szkolne.

Skąd to się bierze

Współczesne poglądy wskazują na niepokój, napięcie emocjonalne i uczucie lęku jako źródło nerwicy. Wśród przyczyn dziedziczność i cechy osobowości znaczą znacznie mniej niż czynniki środowiskowe — przede wszystkim klimat emocjonalny rodziny i sytuacja szkolna dziecka.

Im dziecko młodsze, tym objawy są bardziej rozlane i obejmują szersze sfery: ruchową, emocjonalną i poznawczą.

Jak to wygląda w różnym wieku

Niemowlęta

Niepokój ruchowy, zaburzenia snu, płacz oraz objawy wegetatywne: wymioty, zaburzenia oddychania, kaszel, brak łaknienia.

Wiek przedszkolny

Brak poczucia bezpieczeństwa łatwo przeradza się w nadpobudliwość psychoruchową i emocjonalną. Dziecko jest coraz bardziej niespokojne, nie potrafi dłużej zająć się jedną zabawą, nie usiedzi przy posiłku, nie zasypia w porze leżakowania. Nie chce nikomu dokuczyć — po prostu nie panuje nad ruchliwością i przerzutnością uwagi.

Początek nauki szkolnej

Nowe wymagania i zmiana trybu życia działają dodatkowo pobudzająco. Dziecko kręci się, wychodzi z ławki, rozmawia, wyrywa się do odpowiedzi. Mimo dobrego rozwoju umysłowego i poprawnego rozumowania wyniki w nauce są coraz gorsze, bo narastająca męczliwość układu nerwowego uniemożliwia mu uważne śledzenie lekcji.

Szkoła jako źródło nerwicy

Szkoła bywa nie tylko wtórną, ale i pierwotną przyczyną zaburzeń nerwicowych. Dzieje się tak, gdy:

• wymagania przekraczają możliwości dziecka wrażliwego, nieśmiałego, przeciętnie zdolnego,
• nauczyciel jest zbyt ostry i traktuje uczniów surowo,
• dziecko staje się przedmiotem drwin z powodu nazwiska, ubrania, wyglądu, okularów czy niedosłuchu.

Narasta wtedy poczucie niezasłużonej krzywdy i zagrożenia w klasie, prowadzące do stałego napięcia i reakcji nerwicowych, jakich dziecko nigdy wcześniej nie przejawiało w domu.

Typowe objawy

• Wzmożona ruchliwość i nadpobudliwość — dziecko nie usiedzi spokojnie, nie nadąża za tempem klasy, ma niekompletne notatki. Inteligencja bywa w normie, ale jakby uwięziona w motoryce: obniżenie wyników wynika z niezdolności do skupienia uwagi.
• Tiki — szybkie, mimowolne, powtarzane ruchy grup mięśni: mruganie, podrzucanie ramion, grymasy twarzy. Pojawiają się najczęściej między 5. a 12. rokiem życia i zwykle same zanikają. Występują w okresie przeżywania sytuacji konfliktowej lub trudnej.
• Wymioty — u dzieci znacznie częstsze niż u dorosłych i najczęściej o podłożu psychogennym. Istnieje nawet termin „wymioty szkolne” — nie zdarzają się podczas wakacji.
• Moczenie nocne — powtarzające się mimowolne oddawanie moczu, zwykle po 3. do 8. roku życia. Nie zawsze ma podłoże psychogenne; warto wykluczyć przyczyny organiczne.
• Nerwice lękowe — od fobii po ostre stany lękowe. Towarzyszą im wybuchy gniewu, jąkanie, problemy z jedzeniem, zaburzenia snu, obgryzanie paznokci.

Mechanizm lęku przed pytaniem

Napięcie lękowe zmniejsza koncentrację, więc dziecko odpowiada gorzej, niż potrafi. Zła odpowiedź pogłębia lęk — i tak powstaje błędne koło, które nazywamy nerwicą szkolną. Dziecko o dobrym poziomie rozwoju umysłowego nie osiąga wyników, bo lęk nie pozwala mu wykorzystać własnych możliwości.

Co robimy w poradni

Prowadzimy terapię dzieci i rodzin, psychoterapię indywidualną, interwencję kryzysową i mediacje.

---

Źródło

Opracowano na podstawie prac H. Spionek, K. Dąbrowskiego i P. Janeta oraz artykułu M. Ligockiej („Edukacja i Dialog” nr 4/1999).